XII Seminarium Warszawskie

13 czerwca w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich odbyło się XII Seminarium Warszawskie poświęcone 25-leciu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Jak przebiegało spotkanie? Jakie tematy poruszono? Zapraszamy do zapoznania się z przebiegiem spotkania w naszym artykule.

„Europejska Konwencja Praw Człowieka – 25 lat zmian oblicza polskiego prawa i praktyki” – pod takim tytułem przebiegało tegoroczne spotkanie w ramach XII Seminarium Warszawskiego, organizowanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, na którym znalazł się również RODM Białystok. 13 czerwca wspominany był przebieg ratyfikacji konwencji, mogliśmy przyjrzeć się się minionym latom jej obowiązywania, rozważyć indywidualne przypadki procesów przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka i przyjrzeć się wkładowi Rzeczpospolitej Polskiej w kreowaniu humanitarnej Europy. Podczas spotkania podkreślono dotychczasowy wymiar praktyczny konwencji realizowany przez Polskę, przyjrzano się mocnym i słabym stronom, przy czym rozważono możliwą modyfikację działań na przyszłe lata tak, żeby osiągnąć jak największą efektywność w działalności na rzecz przestrzegania Praw Człowieka.

  

Fot. Anna Alimowska

 

Spotkanie zostało objęte patronatem przez Marszałka Senatu Stanisława Karczewskiego, który to dokonał uroczystej inauguracji konferencji. Marszałek podkreślił wyjątkowość tegorocznych obchodów 25-lecia podpisania Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, również ze względu na rok 2018, będący 100-leciem odzyskania przez Polskę niepodległości, a także ze względu na miejsce samej konferencji, która ma również wymiar symboliczny i podziękował Ministrowi za organizację seminarium na tak istotny temat. W swoim wystąpieniu podkreślił, że Polska przez wiele lat była liderem w dziedzinie kierowania spraw do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, co w późniejszym przebiegu spotkania omówiła r. pr. Justyna Chrzanowska – Pełnomocnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych ds. postępowań przed ETPCz. Marszałek wyraził swoje zadowolenie w kontekście występowania Polski w ramach obrony Praw Człowieka.

Po wystąpieniu Marszałka Senatu nastąpiły przemowy gości honorowych, którymi byli: Renata Degener – Zastępca Kanclerza Pierwszej Sekcji w ETPCz, adwokat oraz Andrea Bekić – Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Republiki Chorwacji w Rzeczpospolitej Polskiej. Renata Degener podkreśliła rolę Polski w orzecznictwach Trybunału, nie tylko na poziomie ustawodawstwa kraju, ale również na arenie międzynarodowej. „Procedura wyroku pilotażowego bez Polski nie byłaby takim sukcesem” – mówiła podczas spotkania. O perspektywie chorwackiej mówiła Andrea Bekić, która przedstawiła priorytety działań w zakresie realizowania polityki europejskiej ds. Praw Człowieka na najbliższe lata. W swoim przemówieniu podkreśliła ważność identyfikacji z kulturą europejską wyrażającą się poprzez walkę o dostęp do edukacji, poszanowanie symboli (zarówno kulturowych jak i religijnych), a także języka. Jednym z najważniejszych priorytetów jest także walka z korupcją, nie tylko na szczeblach urzędowych, ale również w świecie mediów. Bekić podkreśliła, że należy stawiać na transparentność działań, finansowanie partii i nie dopuszczać do akceptacji korupcji na poziomie przyzwolenia społecznego. Innym wielce istotnym zagadnieniem są prawa mniejszości wyrażające się w zakazie dyskryminacji i ochronie jej ofiar. Ambasador podkreśliła zagadnienia takie jak: równość płciowa, prawa dziecka, transparentność mediów, ochrona dziedzictwa kulturowego i korzeni kultury.

 

Prelegentami pierwszego panelu pt. „Jak Europejska Konwencja Praw Człowieka przez 25 lat zmieniła oblicze polskiego prawa i praktyki” byli dr. hab. Krzysztof Drzewicki, prof. UG, Pełnomocnik Ministra Spraw Zagranicznych ds. postępowań przed ETPCz w latach 1994-2003, który mówił o wolności słowa, powodach późnego wejścia Polski do Rady Europy oraz zmianach systemowych, które zaszły na przestrzeni lat. Radca prawny Justyna Chrzanowska, Pełnomocnik Ministra Spraw Zagranicznych ds. postępowań przed ETPCz, przedstawiła pozycję Polski w kategorii orzecznictwa do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (Polska jest państwem o wysokim współczynniku wykonywania egzekucji, tj. 97%) i wskazała na standardy i mechanizmy umożliwiające wnoszenie skarg. Rzeczpospolita wniosła 140 skarg wobec innych państw i 40 oficjalnych streszczeń. Fakt, że Polacy w tak dużej skali zwracali się w poprzednich latach do Trybunału Praw Człowieka oznacza, że darzą tę instytucję dużym kredytem zaufania. Dr. hab. Małgorzata Wąsek-Wiaderek, prof. KUL i członek Doradczego Komitetu Prawnego przy Ministrze Spraw Zagranicznych przedstawiła zmiany jakie zaszły w kontekście procedury karnej za sprawą wyroków ETPCz. Przede wszystkim podkreśliła problem tymczasowego aresztowania, czyli sytuacji w której zatrzymany przesiaduje w areszcie o wiele za długo zanim podjęta zostanie decyzja, co do dalszego postępowania. Zmianą jaką wprowadzono jest nowy system egzekwowania przewlekłości tymczasowego aresztowania oraz konieczność monitorowania sytuacji, w celu zapobieżenia takim przypadkom. Mecenas Justyna Metelska, przewodnicząca Komisji Praw Człowieka Naczelnej Rady Adwokackiej poruszyła temat wyroków w sprawie przeludnienia i nieludzkiego traktowania, a także naruszenia dóbr osobistych w wystąpieniu pt. „Oddziaływanie orzecznictwa ETPCz na polskie prawo w aspekcie cywilistycznym”. Omówiony został wyrok Kozak przeciwko Polsce, w której Trybunał orzekł, że orientacja seksualna nie wpływa na status prawny w przypadku sytuacji najmu mieszkania. Jeśli partnerzy pozostający w związku emocjonalnym, mają wspólne gospodarstwo, to traktowani są wymiernie tak jak partnerzy heteroseksualni lub małżeństwa tego samego typu pozostający w tej samej sytuacji. Niemniej jednak mimo wygranej Kozaka, sprawa ta trwała aż 2 lata, utrudniając najem wnioskującemu, co wskazuje na poważny problem z długotrwałością postępowania. Pointą przemówienia było podkreślenie konieczności zmiany prawa w kontekście odwołania się od wyroku i wznowienia postępowania cywilnego, które niejednokrotnie mogłoby być remedium na skuteczność egzekucji. Ostatnim prelegentem tej części spotkania był dr hab. Bartosz Wojciechowski, prof. Uniwersytetu Łódzkiego, Sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego i Naczelnik Wydziału Prawa Europejskiego w Biurze Orzecznictwa NSA, który podkreślił znaczenie różnic kulturowych i wynikających z tego różnic w kulturze prawnej. Aby znaleźć wspólny grunt mimo różnorodności kultury prawnej, należy zwrócić się do wspólnej przeszłości, jaką jest historia Europy. To właśnie ona stanowić ma spoiwo kultur i jego odnalezienie powinno stanowić cel na najbliższe lata naszego funkcjonowania. Moderatorem tego panelu była r. pr. Magdalena Witkowska, przewodnicząca Komisji Praw Człowieka Krajowej Rady Radców Prawnych.

   

Drugi panel nosił tytuł „Skuteczne wykonywanie wyroków ETPCz gwarancją braku kolejnych naruszeń Praw Człowieka – rozważania prawnoporównawcze” i rozpoczęty został przemówieniem „Mechanizmy wykonywania wyroków ETPCz w krajach europejskich – rola wsparcia Sekretariatu Rady Europy” Frederika Sundberga – Zastępcę Dyrektora Departamentu Wykonywania Wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Radzie Europy. W trakcie wystąpienia podkreślono liczne osiągnięcia w egzekwowaniu Praw Człowieka, ale także wskazano na nie zapominanie o wypracowywaniu strategii radzenia sobie z trudnościami w ich egzekwowaniu. Kolejny prelegent, którym był Vit Schorm, Pełnomocnik Rządu Republiki Czeskiej ds. postępowań przed ETPCz, poruszył problematykę ubóstwa w kontekście odbierania praw rodzicielskich na przykładzie wykonanych wyroków w sprawach Emilie Wallowa i Jaroslava Walla przeciwko Czechom oraz Havelka i Inni przeciw Czechom. Poza trudnością samego zagadnienia jakim jest podstawa odebrania praw rodzicielskich ze względu na niski status finansowy, mamy do czynienia również z innym zagadnieniem, jakim jest ponowne połączenie rodzin po zakończonym procesie, z rozstrzygnięciem na rzecz rodziców. Często ponowne zjednoczenie się rodziny po długim czasie postępowania (5 lat), może być zadaniem niemożliwym, dlatego w przypadku dzieci, długotrwałość procesów działa zdecydowanie na niekorzyść. O skuteczności śledztwa w sprawach dotyczących napaści o podłożu rasistowskim, na przykładzie wyroku Koky i Inni p. Słowacji, mówiła Marica Pirošíková – Pełnomocnik Rządu Republiki Słowackiej ds. postępowań przed ETPCz. Kolejnym mówcą był dr Zoltán Tallódi – Pełnomocnik Rządu Węgier ds. postępowań przed ETPCz, który wygłosił prelekcję nt. nadużycia siły przez węgierskie służby policji w sprawie Kmetty p. Węgrom. Poruszony został temat różnych przyczyn dyskryminacji, na tle której występują przejawy nadużycia siły, a walka z którymi stanowi fundament zapobiegania przemocy wobec służb publicznych. Panel zwieńczyło przemówienie Zbigniewa Cichonia, Senatora RP, Zastępcy Przewodniczącego Komisji Ustawodawczej Senatu RP, członka Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji Senatu RP, adwokata na temat roli Senatu w procesie wykonywania wyroków ETPCz. Moderatorem tej części spotkania była dr hab. Elżbieta Karska, prof. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

   

XII Seminarium Warszawskie zakończyła dyskusja panelistów, a następnie podsumowanie i oficjalne zakończenie konferencji, które poprowadził dr hab. Krzysztof Drzewicki. Spotkanie to stanowiło podsumowanie minionych 25 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wymiaru praktycznego, mocnych stron działań Rzeczpospolitej Polskiej na arenie międzynarodowej, licznych sukcesów, które udało się osiągnąć, ale także analizę krytyczną, co wypadałoby jeszcze udoskonalić w kolejnych latach funkcjonowania. Jako Polska mamy podstawę do poczucia dumy w kontekście realizowania założeń konwencji, jesteśmy państwem wyróżniającym się w tym temacie na arenie międzynarodowej i miejmy nadzieję, że minione lata to zaledwie początek wielu skutecznych i wymiernych działań, które nas jeszcze czekają.