30 lat od wyborów czerwcowych

Pomimo upływu 30 lat od wydarzeń 1989 r., które zapoczątkowały polską transformację ustrojową, temat wyborów czerwcowych wciąż wzbudza na Podlasiu wiele emocji. Zapraszamy do zapoznania się z relacją z naszej ostatniej debaty.

Podlasie to specyficzny region, zamieszkały przecież przez kilka grup mniejszości narodowych, które próbowały na nowo określić swoje miejsce w zmieniającej się wówczas polskiej rzeczywistości.

Debatę pt. 30 lat od wyborów czerwcowych zorganizowano 3 czerwca 2019 r. w Archiwum Państwowym w Białymstoku. Partnerem wydarzenia było Miasto Białystok. Spotkaniu towarzyszyło otwarcie specjalnie na tą okazję przygotowanej wystawy Wybory czerwcowe 1989 w świetle dokumentów archiwalnych, na której zaprezentowano plakaty i ulotki wyborcze, biuletyny informacyjne oraz zdjęcia wytworzone przez Komitet Obywatelski „Solidarność” Ziemi Białostockiej. Wyeksponowano też dokumenty administracyjne, karty wyborcze, a także archiwalne dokumenty z Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i Wojewódzkiego Komitetu Obrony przedstawiające sytuację polityczno–społeczną na Białostocczyźnie w 1989 roku.

Wstępem do debaty był, po raz pierwszy zaprezentowany, fragmentu reportażu Agnieszki Czarkowskiej z Polskiego Radia Białystok pt. Maturzyści '89. W nagraniu udział wzięli Podlasianie wychowani w PRL-u, którzy egzamin dojrzałości zdawali w burzliwym roku 1989 – między okrągłym stołem a wyborami 4 czerwca.

Debatę poprowadziła pani Agnieszka Romaszewska-Guzy, specjalista ds. wschodnich oraz założycielka i dyrektor Telewizji „Biełsat”.

Jako pierwsza referowała prof. Joanna Sadowska (historyk i politolog, dziekan Wydziału Historyczno-Socjologicznego UwB), która nakreśliła tło sytuacji polityczno-społeczno-gospodarczej w Polsce drugiej połowy lat 80. Dr Marek Kietliński (Dyrektor Archiwum Państwowego w Białymstoku) przedstawił sytuację w regionie, pokazując m.in. jego specyfikę: tworzenie w 1989 r. komitetów wyborczych także przez mniejszości narodowe zamieszkujące Białostocczyznę. Prof. Krzysztof Buchowski (historyk i lituanista) zaprezentował przegląd wydarzeń na Litwie, Łotwie i w Estonii w drugiej połowie lat 80., które doprowadziły do zmian politycznych w republikach. Podobną problematykę poruszył prof. Oleg Łatyszonek – tyle, że w odniesieniu do Białorusi. Obaj prelegenci podkreślili oddolne organizowanie się tych społeczeństw na rzecz koncesjonowanych przez ówczesne władze sowieckie ruchów na rzecz przebudowy – aż po ich ewoluowanie w kierunku ruchów narodowych, antysystemowych i wolnościowych. Prof. Eugeniusz Mironowicz (historyk oraz kandydat na posła w wyborach 4 czerwca 1989 r.) jako bezpośredni uczestnik wydarzeń, skupił swoją uwagę na konstytuowaniu się w owym czasie na nowo ruchu białoruskiego w Polsce i próbach podejmowania wspólnych z polskimi działaczami opozycyjnymi działań w kontekście nadchodzących w 1989 r. wyborów. Dr Tadeusz Gawin (działacz polonijny i współzałożyciel Związku Polaków na Białorusi) odniósł się do problemu, czy i jak transformacja ustrojowa w Polsce wpływała na postawy mniejszości polskiej na Białorusi.

Po wystąpieniach prelegentów rozgorzała dyskusja, w której wzięli udział zaproszeni na debatę członkowie komitetów wyborczych w 1989 r.

Spotkanie podsumowała moderator debaty, pani Agnieszka Romaszewska-Guzy, podkreślając żal, że w świetle informacji uzyskanych w trakcie dyskusji, nie doszło w 1989 r. do sojuszu komitetu wyborczego „Solidarności” z komitetem wyborczym reprezentującym polskich Białorusinów.

Dziękujemy wszystkim gościom za przybycie i zaangażowanie w dyskusji. Więcej o samych wnioskach ze spotkania już wkrótce w materiałach pokonferencyjnych na naszej stronie internetowej.

Fot. Żaneta Kisiel / RODM Białystok
Fot. Bartłomiej Samarski / Archiwum Państwowe w Białymstoku