Polska bramą na Wschód – polityka wschodnia. Sprawy konsularne i polonijne

Dziękujemy wszystkim prelegentom i gościom za udział w naszej poniedziałkowej debacie z udziałem Wiceministra Marcina Przydacza, dotyczącej polityki wschodniej i Karty Polaka! Zapraszamy na pełną relację ze spotkania.

Debata pt. Polska bramą na Wschód – polityka wschodnia. Sprawy konsularne i polonijne zorganizowana została w ramach cyklu „Osiągnięcia polskiej polityki zagranicznej w latach 2015-2019”. Spotkanie odbyło się 7 października 2019 r. w Podlaskim Urzędzie Wojewódzkim.

W rozmowach wziął udzia

 

 

ł Marcin Przydacz, Podsekretarz stanu ds. polityki wschodniej, współpracy rozwojowej oraz dyplomacji ekonomicznej MSZ.

Debatę moderowała Maria Przełomiec, dziennikarka, publicystka specjalizująca się w tematyce związanej z krajami byłego ZSRS, która prowadzi program telewizyjny „Studio Wschód”.

W pierwszej części debaty poświęconej polityce wschodniej udział wzięli: Andrzej Poczobut (działacz polonijny, członek Zarządu Głównego Związku Polaków na Białorusi), dr Janusz Wdzięczak (ekonomista, wykładowca akademicki na Uniwersytecie Łódzkim), Agnieszka Romaszewska-Guzy (dziennikarka prasowa i telewizyjna, dyrektor telewizji „Biełsat”), prof. Eugeniusz Mironowicz (specjalista w zakresie historii Europy Wschodniej) Tomasz Grzywaczewski (reporter, pisarz i prawnik międzynarodowy specjalizujący się w państwach nieuznawanych).

W drugiej części spotkania poświęconej Karcie Polaka oraz sprawom konsularnym i polonijnym debatowali: Andżelika Borys (Prezes Związku Polaków na Białorusi), Andrzej Raczkowski (Konsulat RP w Grodnie) oraz Andrzej Gawkowski (Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego).

Spotkanie rozpoczęło się od przywitania przez Bohdana Paszkowskiego Wojewodę Podlaskiego oraz dr Małgorzatę Ocytko koordynator RODM Białystok zaproszonych panelistów i wszystkich zebranych gości, pragnących uczestniczyć w spotkaniu.

Jako pierwszy głos zabrał pan Marcin Przydacz, Podsekretarz stanu ds. polityki wschodniej, współpracy rozwojowej oraz dyplomacji ekonomicznej MSZ, który przedstawił najważniejsze kierunki i dokonania polskiej polityki zagranicznej w latach 2015-2019. Szczególną uwagę zwrócił na politykę bezpieczeństwa – tak w kontekście militarnym, jak i ekonomicznym (zagrożenie ze strony Rosji prowadzącej rewizjonistyczną politykę, udział Polski w NATO, sojusz z USA, aktywność Polski na obszarze Europy Środkowo-Wschodniej, współpracę w ramach V4, bezpieczeństwo energetyczne, Inicjatywę Państw Trójmorza).

Następnie rozpoczęła się część I spotkania – debata ekspertów na temat polskiej polityki wschodniej. Agnieszka Romaszewska-Guzy odniosła się do aktualnej sytuacji politycznej na Białorusi i zagrożenia jej suwerenności ze strony Federacji Rosyjskiej. Jej wypowiedź sprowadzała się do wniosku, że polska akceptacja dla władz w Mińsku, które w przeszłości krytycznie oceniano za mało demokratyczny sposób uprawiania polityki, powinna być uzależniona od polskiej racji stanu – jeżeli osoba przywódcy państwa białoruskiego jest warunkiem zachowania suwerenności Białorusi, Aleksander Łukaszenko powinien otrzymać od Polski wsparcie, bowiem niepodległa Białoruś warunkuje bezpieczeństwo Polski. Jednakże zaraz dodała, że punktem wyjścia do takich działań powinna być pozytywna zmiana trudnej obecnie sytuacji polskiej mniejszości. Ponownie zabierając głos, A. Romaszewska-Guzy, dyrektor TV Biełsat, odniosła się do roli mediów w relacjach polsko-białoruskich. Podkreśliła, że nadająca z Białegostoku stacja TV Biełsat jest jedyną białoruskojęzyczną stacją telewizyjną, konkurującą z wszechobecnymi na Białorusi mediami rosyjskojęzycznymi. Określiła tę sytuację jako „walkę Dawida z Goliatem”.

Prof. Eugeniusz Mironowicz, odnosząc się do białoruskich i polskich koncepcji ładu międzynarodowego tuż po rozpadzie ZSRR, mówił o przyczynach rozejścia się dróg Polski i Białorusi na początku lat 90. ubiegłego wieku. Ich przyczynę widział przede wszystkim w słabości ekonomicznej zarówno Polski, jak i Białorusi w tamtym okresie. Według prof. E. Mironowicza zmiana wektora białoruskiej polityki na wschodni kierunek nastąpiła już pod koniec 1992 r., a więc jeszcze przed wyborami prezydenckimi w 1994 r. i była spowodowana realistyczną oceną białoruskiej gospodarki i jej silnych powiązań z obszarem byłego ZSRR, a zwłaszcza z Federacją Rosyjską.

Wątek oceny współczesnej sytuacji gospodarczej Białorusi podjął dr Janusz Wdzięczak, zwracając przede wszystkim uwagę na fakt wyczerpywania się potencjału białoruskiej gospodarki, opartej w dużej części na sowieckiej i tuż posowieckiej infrastrukturze, i w większości kontrolowanej przez rosyjskie podmioty gospodarcze.

O sytuacji mniejszości polskiej na Białorusi mówił Andrzej Poczobut. Jest ona nadal trudna, a polska społeczność na Białorusi poddana jest wpływom rusyfikacji – także z powodu wszechobecnych rosyjskojęzycznych mediów. Państwowy system szkolnictwa nie uwzględnia potrzeb edukacyjnych mniejszości polskiej. Przy tym wątku poruszono także kwestię wspólnej pamięci historycznej Polaków i Białorusinów i tego czy ma ona znaczenie w polsko-białoruskich relacjach. Zdania panelistów były podzielone. Prof. E. Mironowicz zauważył zmianę w podejściu władz białoruskich do spuścizny historycznej Białorusi – po długim okresie promowania sowieckiej wizji historii Białorusi, w której białoruska państwowość była efektem rewolucji październikowej – teraz mówi się, że kilkuwiekowym okresie istnienia Wielkiego Księstwa Litewskiego jako wcześniejszej formy białoruskiej państwowości. Władze białoruskie promują wszystkie wybitne postacie związane z historią WKL, podkreślając przy tym ich białoruskość. Jednakże prof. E. Mironowicz sceptycznie postrzega zjawisko przekładania się wspólnej pamięci historycznej na współczesne stosunki polsko-białoruskie.

Odmiennego zdania był Tomasz Grzywaczewski. Powołując się liczne spotkania z mieszkańcami Białorusi, twierdził, że zjawisko trwania w pamięci społecznej historycznych doświadczeń poprzednich pokoleń jest ciągle żywe, a jest to szczególnie zauważalne, gdy porównujemy wschodnią i zachodnią Białoruś.

Część II debaty była poświęcona sprawom polonijnym i konsularnym na Białorusi w kontekście funkcjonowania od 2008 r. Karty Polaka. Prezes Związku Polaków na Białorusi, Andżelika Borys, mówiła o wielkim znaczeniu tego dokumentu dla mniejszości polskiej na Białorusi. W jakimś sensie jego pojawienie się nadało – w tej trudniej politycznie sytuacji - jeszcze większy impuls do samoorganizowania się Polaków na Białorusi. Wobec braku zaspokojenia potrzeb edukacyjnych mniejszości polskiej przez państwowe białoruskie szkolnictwo, mniejszość polska zorganizowała funkcjonujący - obok systemu państwowego – niezależny system kursów języka polskiego (a są nimi zainteresowani zwłaszcza młodzi ludzie, którzy myślą o studiach w Polsce); uczestnicy kursów z czasem włączają się w czynne uczestnictwo w wydarzenia organizowane przez ZPB.

Pan Andrzej Raczkowski, Konsul RP w Grodnie, mówił o znaczeniu polskich konsulatów na Białorusi w procedowaniu wydawania Karty Polaka, o codziennych doświadczeniach w tym zakresie. Ten wątek podjął także p. Andrzej Gawkowski, dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców w Podlaskim Urzędzie Wojewódzkim, podkreślając rosnące zainteresowanie osób zza wschodniej granicy uzyskaniem dokumentu umożliwiającego pobyt i pracę na terenie Polski.

W części poświęconej na pytania do panelistów głos zabrał przedstawiciel Podlaskiej Izby Handlowej. Wyraził nadzieję, że kontakty handlowe ze wschodnimi podmiotami gospodarczymi być może w końcu nabiorą większego impetu.

Na zakończenie podsumowania debaty dokonała koordynator RODM Białystok, Małgorzata Ocytko. Wspieranie Białorusi w celu zachowania jej suwerenności jest jednym z filarów zapewnienia bezpieczeństwa Polski. W okresie ostatnich 4 lat w interesie polskiej racji stanu podjęto próby normalizacji kontaktów polsko-białoruskich w celu poprawy relacji z władzami w Mińsku i dalszemu budowaniu dobrosąsiedzkich stosunków. Polska powinna prowadzić wobec Białorusi asertywną politykę zwłaszcza w trosce o poprawę sytuacji mniejszości polskiej na Białorusi. Wobec niemożności wsparcia białoruskiego państwa, polityka Polski wobec Białorusi w znacznym stopniu opiera się na dyplomacji kulturalnej i ekonomicznej.

Relacje Polski z Białorusią powinny być postrzegane w szerokim kontekście aktywnej, polskiej polityki zagranicznej na całym obszarze Europy Środkowo-Wschodniej. Projekty infrastrukturalne dla tego obszaru być może w jakiejś dalszej perspektywie czasowej zachęcą także Białoruś do włączenia się w ich realizację.